Sıfatları Kullanırken Dikkatli Olalım!

Haluk Bulucu

8 Nisan 2022

Aşağıdaki kısa yazıyı niye mi yazdım? Savunma Sanayiinde veya yaşamımızın başka alanlarında yekdiğerimizi hemen damgalıyoruz ya, o’na dikkat çekmek için.

Uzun yıllar önce bir eğitim almıştık. Ben ve birkaç arkadaşım, Tınaz Titiz bey’in kurduğu Beyaz Nokta Derneğinin üyesiydik. Eğitmenimiz, sanırım, bir akademisyendi. Bizlere şunu söylemişti: “Cümlelerinizde sıfat kullanırken dikkatli olun, çünkü bazı sıfatların anlamı insandan insana, toplumdan topluma değişir; işin içinden çıkamazsınız”.

Tabii ben de hemen sıfatın tarifine bakmıştım; bana söylenilen doğru mu diye. Bizlere okulda öğretilen tarif çıkmıştı karşıma. O tarife göre “İsimleri ve varlıkları durum, biçim, renk ve hareketini göstererek niteleyen kelimelere” sıfat diyormuşuz. Bir adı, nitelik, nicelik, yer, sıra vb. bakımından niteleyen, belirten kelimelere sıfat diyormuşuz, örneğin beyaz (ev), güzel (çocuk), beş (gün), bu (kitap) gibi.

Niteleme sıfatını alan isim “Nasıl” sorusuna cevap verirmiş. Niteleme sıfatları isimlerin kalıcı özelliklerini gösterirmiş: Çalışkan öğrenci, kırmızı kalem, mavi araba, yuvarlak silgi, sararmış yaprak, küçük çocuk, akıllı tahta gibi…

Sıfat nasıl bulunur? diyerek sorduğumuzda ise cevabı şuymuş: İsme sorulan "nasıl" sorusuna sıfat cevap verirmiş. Sıfatların bir isimle bir araya gelerek oluşturduğu tamlamaya da sıfat tamlaması denirmiş. Örnek: Hızlı tren, yumuşak huylu kadın, beş kişi, hangi adam... Yani işin içinde mutlaka bir sıfat ve isim olacakmış. Bırkaç cümle ile örnekler verelim:

“Demin o pis, ukala suratıyla sırıta sırıta yanıma yaklaştı.” – Reşat Nuri Güntekin
“Şu pis dünyanın acılarında bile öyle bir tat var ki her şeye razıyım.” – Reşat Nuri Güntekin
“Birbirlerine sağlıklı, esenlikli bir kış dilediler.” – Tarık Buğra
“Güneşli, soğuk bir gündü.” – Sait Faik Abasıyanık
“Bu soğuk, yavan sözler zevkimi rencide ediyordu.” – Hüseyin Cahit Yalçın

Bize verilen eğitimde, sıfatlar için başka örnekler de verilmişti: Olumlu-olumsuz,  iyi-kötü, yanlış-doğru, güzel-çirkin gibi kelimeler sıralanmış ve ardından şu sorulmuştu bizlere: Bu sıfatları kullanıyorsunuz, ama kime söylüyorsunuz diye kendinize sorarak dikkatli olun. Yani “iyi” ve “kötü”, “güzel” ve “çirkin” gibi birçok kavram göreceli olabilir, aman dikkat. Size göre “kötü” olan bir adam, başkasına göre çok “iyi” olabilir…

Bu satırları okuyorsanız eğer, kafanızda mutlaka kendi yaşamınızdan örnekler belirivermiştir.

Sağlıcakla kalın