Rusya’nın Gözüyle Ukrayna

Nick Reynolds ve Dr. Jack Watling 
25 Şubat 2022

Kremlin'in Ukrayna’yı işgali öncesi yaptırdığı bir araştırma, Ukrayna'nın yıkımı için verimli bir zemin oluştuğunu öne sürdü, ancak savaşın şoku nedeniyle Ukraynalıların, öngörülemeyen şekillerde, direnme isteğini de dönüştürebileceği ortaya çıktı.

Rus ordusu, Ukrayna silahlı kuvvetlerini yenebilecek kapasitede olsa da, düşman bir ülkeyi işgal etme olasılığı Moskova için büyük bir kumar teşkil ediyor. Devlet Başkanı Vladimir Putin'in Ukrayna'yı işgal edebileceği sonucuna varmasını doğru bir şekilde değerlendirmek için, Rus yetkililerin işgalin arifesinde Ukrayna nüfusunu ve siyasi, ekonomik ve sosyal yapısını nasıl anladığını düşünmemiz gerekiyor. Bu makale, Şubat 2022'de Ukrayna genelinde yapılan ve Rusya Federal Güvenlik Servisi (FSB) Beşinci Servisi'nin Dokuzuncu Müdürlüğü tarafından yaptırılan sosyal anketleri analiz ediyor. Ortaya çıkan sonuçlar, Rus yetkililerin Ukrayna'yı işgallerini planlarken durumu nasıl gördüklerini ve bunun bir Rus işgalinin gidişatı için ne anlama gelebileceğini göstermektedir.

KGB'nin Beşinci Servisi, eski Sovyetler Birliği zamanında, karşı istihbarattan sorumlu olmuştu. KGB, 1990'larda FSB olduğunda ve bu bölgeler bağımsız devletler haline geldiğinde, Beşinci Servis Rusya'nın komşularını hedef alan bir istihbarat teşkilatına dönüştü. Operasyonel Enformasyon Departmanı, Rusya'nın 'yurtdışına yakın' verileri derlemekten sorumludur ve Ukrayna'yı hedef alan Dokuzuncu Müdürlük ise, Rus karar alma mercilerini bilgilendirmek için Ukrayna toplumu hakkında istihbarat toplanmasını denetlemektedir. Şubat 2022 anketleri, Kremlin'in Ukrayna toplumunun dayanıklılığını nasıl değerlendirdiği hakkında çok şey ortaya koyuyor.

Şubat 2022'de Ukrayna

Anket verilerine göre, Şubat ayı başlarında Ukraynalılar gelecek hakkında karamsar; siyaset konusunda ilgisiz olup, politikacılara, siyasi partilere veya Ukrayna'nın yerli kurumlarının çoğunluğuna güvenmiyorlardı. Başlıca endişeleri, ezici bir çoğunlukla, enflasyon ve hayat pahalılığıydı ve her ikisinin de yükseldiği de anketlerde ortaya çıktı.

Cumhurbaşkanlığı makamına olan güven %27'de kaldı. Devlet Başkanı Volodymyr Zelenskiy'nin onay notu −34'e kadar düştü. Ancak ankete katılan Ukraynalıların büyük bir kısmı hala diğer adaylara göre Zelenskiy’e oy vereceğini söyledi. Ukrayna Ordusu'na oldukça çok güvenildi, nüfusun% 68'i orduya güvendiğini beyan etti. Bölgesel ve belediye yönetimleri nüfusun % 40'ından fazlasından olumlu oy aldı. Ancak diğer kurumlar, %28'lik oranla polis ve %23'lük oranla iç güvenlik teşkilatları düşük bir performans gösterdi. Rada'ya– yani Ukrayna parlamentosuna–ve siyasi partilere güven ise, sırasıyla % 11 ve% 8 ile “kötüydü”. Orduda hizmet etme veya yabancı bir işgale karşı koyma isteğine gelince, katılımcıların % 40'ı Ukrayna'yı savunmayacağını belirtti. Nüfusun büyük kısmı, özellikle ordunun yetenekleri hakkında iyi bir görüşe sahip olmasına rağmen, bu durum profesyonel askeri analistlerin değerlendirmesinden farklı çıktı. Ankete katılanların %51'i, Ukrayna'nın teknik yeteneklerinin, Rus kuvvetlerini püskürtebileceğine inanıyordu. Ayrıca, ankete katılanların % 90'ı, sınırlardaki Rus askeri birikiminin ülkelerinin işgaliyle sonuçlanacağını da inanmıyorlardı. 

FSB için yapılan ankette Rus kozunun diğer noktaları da belirlendi. Ukrayna nüfusunun yarısından fazlasının, kendilerini Moskova Patrikhanesi'nin yetki alanının bir parçası olarak gören cemaatlerin, Rus istihbaratı tarafından yoğun bir şekilde nüfuz edilmesine rağmen, kilise hakkında olumlu bir görüşe sahip olduğu değerlendirildi. Farklı siyasi figürlerin ve partilerin nasıl algılandığının kapsamlı bir şekilde haritalanması, FSB'ye hangilerinin ortak seçenek, zorlama, marjinalleştirme veya ortadan kaldırma için öncelik verileceğine dair bir gösterge de sağladı. Bu araştırma sonucunda, ulusal bir perspektiften bakıldığında, Ukrayna nüfusu sadece ılımlı bir azim seviyesine sahip görünüyordu. Bununla birlikte, ülkenin güney ve doğusundaki nüfusun Ukrayna devletine çok daha az inanç sergilediği ortaya çıkmıştı.

Anket’lerin Rusya Operasyonlarına Etkileri

Bu eğilimler Rusya'nın işgal planlamasına dâhil edilmiş olacak ve bunun sonuçlarının göz önünde bulundurulmasında fayda var. Putin'in, işgal öncesi televizyonda yayınlanan konuşmasında, FSB'nin anketlerinin çizdiği tabloyu yansıtan ve Ukrayna yönetiminin başarısızlıkları hakkında kapsamlı bir şekilde konuşması dikkat çekiyor. Ukraynalıların en çok güvendiği kurumlardan olan silahlı kuvvetler, Rusya'nın yok etmek için en hızlı ve kararlı bir şekilde hareket edeceği kurumdur. Ukraynalılara yüksek kayıplar verdirilmesi ve Ukrayna askeri birliklerinin hava korumasından tecrit edilmesi, Rus zırhlı birliklerinin direniş merkezlerini kısa devre yaparak geçmesi, Ukrayna halkına ordularının savunma kapasitesinin düştüğünü gösterecektir.

FSB'nin anketine katılan Ukraynalıların azınlığı teşkil eden bir bölümü Ukrayna'yı savunmayacaklarını söylerken, bu azınlık nüfus, ülkenin güney ve doğusunda yoğunlaştı. Ayrıca, Ukrayna'nın güney ve doğusundaki nüfusun büyük bir kısmının “hizmet sunabilmeleri halinde” işgal makamlarına uymaya açık olacağını da ortaya çıkardı.

Buna karşın, başkent Kiev, çok farklı olarak karşımıza çıktı. Kiev’in Rusya'nın savaş planlarının başarısı veya başarısızlığı için hayati bir zemin olacağı ileri sürülüyor. Sivil topluma ve gönüllü kurumlara olan güven yüksek çıktı ve Devlet Başkanı Zelenskiy'nin seferberlik çağrısı ile çok sayıda askeri yaşlı yetişkinin de silahlı olduğunu göreceğiz. Ancak, FSB tarafından yönetilen Rus Özel Kuvvetleri'nin acımasızca hedef almak istediği kesim sivil toplum örgütleridir. 

Rusya'nın işgalini planlayanlar bu anketi ciddiye aldılarsa, bu anket neticelerinin Rus işgal stratejisi üzerindeki etkisi olacağı açıktır. Rusya’nın, Ukrayna’nın güvenilir kurumlarını yok etme şansı yüksek. Yeni işgal yönetimlerine “yolsuzlukla mücadele” dilini kullanmaları ve nüfusun etkilenebilir kısımlarını zorlamak için “hizmet tedarikine güvenmeleri de” tavsiye edilecektir, bu da belki de “nüfusun % 44'ünün Şubat ayı başında fatura ödemekte zorlanmayı beklemesi nedeniyle” daha kolay hale getirilebilir bir görevdir. Putin bu dili halka açık konuşmalarında zaten kullandı, ancak Rusya'daki yolsuzluk ve 2014'ten bu yana işgal altındaki Donetsk ve Luhansk'ın yoksullaştığı gerçeği göz önüne alındığında, Rus işgal yönetimlerinin halkı iyi bir yönetim sağlama yeteneklerine ikna edip etmeyeceğinden şüphe edilmelidir

Putin Zarları Atıyor

Sosyal tutum anketlerindeki sorun, zamanın bir anının görüntüsü olmalarıdır. İstikrarlı koşullarda, verilerdeki eğilimler halkın duyarlılığı hakkında bir fikir verebilir ve FSB, Ukrayna için 2006'ya kadar uzanan sosyal eğilim verilerine sahiptir. Ancak savaş gibi radikal değişimler duygusallık ve tutumlarda büyük farklılıklara neden olabilirler. Örneğin hava saldırıları, askeri hedeflere yönelik hassas saldırılarla sınırlı olsa bile, tarihsel olarak, “bölge bombardımanı” ile “askeri hedefleme” arasındaki farkı tam olarak anlayamayan sivil halk tarafından son derece olumsuz algılanırlar. Bu, genellikle saldırgana karşı yoğun bir nefret uyandırır ve halkın direnme azmini artırır. Aynı şekilde, bir düşmanın karadan işgali karşısında verilen askeri kayıplar direnen bir halkı düşmana karşı koymaya daha kararlı hale getirebilir. Ukrayna'nın Antonov havaalanının geri alınması gibi, küçük ama sembolik olarak önemli taktik zaferleri, bu açıdan bakıldığında daha büyük bir önem kazanıyor.

Rusya, Ukrayna ordusunun yok edilmesindeki şok dalgasının direnişi caydırabileceğini umuyorsa, tarihsel deneyim tam tersi bir sonuca işaret ediyor. Bu nedenle, FSB anketi yapıldığı sırada halkın görüşlerini ölçmede doğru olsa da, Ruslara bir istila sonrasında duyguların nasıl gelişeceği hakkında çok az şey anlatıyor.

FSB tarafından yaptırılan anketlerde, Ukrayna'da ülkenin doğu ve batı kesimleri arasındaki geleneksel bölgesel eşitsizlik de vurgulandı. FSB'nin Dokuzuncu Müdürlüğü, Dinyeper'in doğusundaki oblastlar (bölgeler) için işgal yönetimlerinin haritasını çıkardı, ancak Kyiv dışında nehrin batısında bunu yapmadı. Ve yine de, Rusya'nın sadece ülkenin batısında zayıf da olsa  bir etkisi varsa, ülkenin batı kesimleri Rusya'nın işgaline direnecek direniş grupları için uzun vadeli bir faktör olarak kalabilir.

Rusya'nın faaliyet gösterdiği alana ilişkin kendi değerlendirmelerinin ortaya çıkardığı neticelerle oynadığı önemli kumar göz önüne alındığında, olası bir işgalin son derece zor olabileceği açıktır. Ayrıca, Rusya sert direniş ve isyancı saldırılarıyla karşı karşıya olduğunu tespit ederse, kentsel alanlarda ateş gücü kullanımını artırması muhtemeldir. Bu taktik engelleri ortadan kaldırsa da, siyasi olarak güvensiz bir nüfusun, güvenini kazanmak olası değildir. Rusya, Batı Ukrayna'dan komuta edilen uzun süreli bir isyanı önleyemezse, Rus güçlerinin gerilmesi, kırılganlıklarını artırması ve Putin'e kanlı bir başarısızlık olasılığı sunması mümkündür. Çeçenistan ve Suriye örnekleri önümüzde bir örnek ise, Rus planlamacılar büyük olasılıkla “iyi bir yönetim vaat etmekten”, “acımasız baskı uygulamaya” geçiş yapacaklardır.

Bu makale, Rus istihbaratı tarafından yaptırılan ve yazarlar tarafından orijinal olarak görülen belgelere dayanmaktadır. Yazarlara, Ukrayna makamları tarafından bu makalelere erişim izni verilmiş ve belgelerin gerçekliğini doğrulamak için tüm makul önlemleri alınmıştır. Belgelerin fotoğrafları dosyasında tutulmaktadır, ancak ilgili kişilerin kimliğini korumak için çoğaltılmaları engellenmiştir.

Bu makalede ifade edilen görüşler yazarındır ve RUSI veya başka bir kurumu temsil etmez.